Prosopagnosie of gezichtsblindheid

Prosopagnosie / prosopagnosia (van Grieks prosopon = gezicht en agnosia = onwetendheid) of gezichtsblindheid is de medische term voor mensen die problemen hebben met gezichtsherkenning, waarbij andere aspecten van visuele verwerking en intellectueel functioneren intact zijn. Prosopagnosie is een parapluterm, waardoor er verschillende vormen van problemen zijn die hieronder vallen:

  1. De meest bekende variant omschrijft dat mensen met prosopagnosie meer of minder moeite hebben om een bekend gezicht te herkennen, zoals het gezicht van hun partner, kinderen, familieleden en vrienden. In extreme gevallen herkennen ze ook zichzelf niet in de spiegel.
  2. Een andere variant of een ander facet van prosopagnosie omschrijft mensen die niet in staat zijn om onbekende gezichten van elkaar te onderscheiden. Voor hen ziet iedereen er hetzelfde uit.
  3. Weer een andere variant, of een ernstigere vorm van de voorgaande variant, omschrijft mensen met prosopagnosie als niet in staat om een gezicht te onderscheiden als zijnde anders dan een object. Gezichten worden gezien en verwerkt als elk ander voorwerp.

Verworven prosopagnosie

Prosopagnosie kan ontstaan na een hersenbeschadiging als gevolg van een hoofdletsel, een beroerte of een neurodegeneratieve aandoening. Personen met dit type prosopagnosie zijn vaak wel in staat om gezichten te herkennen uit het verleden, maar kunnen geen nieuwe gezichten herkennen. Het is onwaarschijnlijk dat mensen met deze vorm van de aandoening hun vermogen om gezichten te herkennen terugkrijgen.

Aangeboren prosopagnosie

Prosopagnosie kan ook aangeboren zijn. Deze mensen worden geboren zonder het vermogen om gezichten te herkennen. Kinderen met gezichtsblindheid realiseren zich vaak niet eens niet dat ze gezichten niet kunnen herkennen zoals anderen dat doen totdat ze veel ouder zijn. Ze compenseren hun gezichtsblindheid automatisch door meer aandacht aan andere kenmerken te besteden.

Ze concentreren zich bijvoorbeeld op kleding, stemgebruik of een optelsom van eigenschappen, zoals haarkleur en -lengte, oogkleur en bril, om mensen te kunnen herkennen. Ook de plek waar ze mensen veel tegenkomen speelt een rol bij deze reconstructie. Als ze mensen tegenkomen in een andere setting, of met andere kleren of een andere haarkleur, zullen ze veel moeite hebben met herkenning.

Aangeboren prosopagnosie wordt niet veroorzaakt door structurele verschillen in de hersenen of hersenbeschadiging. Sommige onderzoekers geloven dat aangeboren prosopagnosie erfelijk is. Een Duits onderzoek uit 2005 vond een genetische basis voor de aandoening na het bestuderen van zeven families die getroffen zijn door prosopagnosie. Dit maakt het waarschijnlijk dat deze vorm van prosopagnosie het gevolg is van een genetische mutatie of deletie.

Aangeboren prosopagnosie en autismespectrumstoornissen

Aangeboren prosopagnosie komt vaak voor bij kinderen met een autismespectrumstoornis (ASS). Dit onvermogen om gezichten te herkennen kan een onderdeel zijn van wat anderen ervaren als verminderd sociaal gedrag bij mensen met ASS. Het kan ook een onderdeel zijn van hun probleem met nonverbale communicatie en emotieherkenning op gezichten. Ze blijken daarnaast vaak meer moeite te hebben met het compenseren van de herkenning en het reconstrueren van gezichten.

Oorzaken

De neurologische basis voor prosopagnosie wordt niet goed begrepen. Een theorie is dat de aandoening het gevolg is van afwijkingen, beschadiging of aantasting van een gebied diep in de temporale kwab (de gyrus fusiformis) van de hersenen, dat de neurale systemen die de gezichtswaarneming en het geheugen controleren coördineert. Voor aangeboren gevallen lijkt de oorzaak genetisch te zijn.

Er is onenigheid in de wetenschappelijke literatuur over de vraag of prosopagnosie een algemene stoornis in de herkenning is, of een specifiek probleem voor het gezichtsherkenning. Het kan zijn dat er verschillende soorten prosopagnosie zijn, elk met hun eigen set van symptomen.

Behandeling

Er zijn geen behandelingen voor prosopagnosie. Mensen met prosopagnosie moeten op andere manieren gezichten onthouden. Aanwijzingen zoals haar, stem en kleding kunnen helpen bij het identificeren van mensen.

Sociale situaties kunnen lastig zijn voor mensen met prosopagnosie. Sommige mensen met propagnosie worden verlegen en teruggetrokken of ontwikkelen sociale angst.

Therapie kan helpen bij de behandeling van eventuele angst of depressie in verband met deze aandoening. Onderzoekers werken momenteel aan manieren om mensen met prosopagnosie te helpen hun gezichtsherkenning te verbeteren.

Bronnen

  • Henke K, Schweinberger SR, Grigo A, Klos T, Sommer W. Specificity of face recognition: Recognition of exemplars of non-face objects in prosopagnosiaCortex. 1999;34:289-96.
  • Harvard University. Tests for “face-blindness” reveal disorder may not be so rare. ScienceDaily.com press release dated 5/31/06.
  • National Institute for Neurological Disorders and Stroke. NINDS Prosopagnosia Information Page.
  • New Scientist.Face blindness runs in families. New Scientist, 26 March 2005.
  • Prosopagnosia Research Centers.(2007).
  • The Atlantic (2013) Living With Face Blindness
  • NINDS Prosopagnosia Information Page. February 14, 2007.
  • Barton JJ, Cherkasova MV, Hefter R, Cox TA, O’Connor M, Manoach DS. “Are Patients With Social Developmental Disorders Prosopagnosic? Perceptual Heterogeneity in the Asperger and Socio-Emotional Processing Disorders.”Brain. 2004 Aug;127(Pt 8):1706-16.
  • McConachie H. “Relation Between Asperger Syndrome and Prosopagnosia.” Dev Med Child Neurol. 1995 Jun;37(6):563-4.