purple microscopic organisms

Clustering illusion: als er geen patroon is verzin je er één

Mensen zijn van nature geneigd om patronen te zoeken in de wereld om hen heen. Dit vermogen heeft ons door de geschiedenis heen geholpen om te overleven en te navigeren in onze omgeving. Maar soms kan dit vermogen ons misleiden, vooral wanneer we patronen of trends zien in willekeurige gegevens. Dit fenomeen staat bekend als de clustering illusion.

Ons brein is ontworpen om patronen te identificeren om betere beslissingen te kunnen nemen. De clustering illusion verwijst naar de neiging om patronen te zien in willekeurige gebeurtenissen. Het is het onterechte geloof dat kleine reeksen van willekeurige gegevens significant zijn. Simpel gezegd, het is de menselijke neiging om “clusters” van willekeurige gebeurtenissen te zien als niet-willekeurig.

Denkfout:
Er is een patroon in alles

Lees meer over denkfouten in cognitieve bias

Voorbeelden

Ons brein is een patroonherkenningsmachine. We zijn geprogrammeerd om verbindingen te vinden, zelfs als ze niet echt bestaan. Dit leidt vaak tot de clustering illusion, waarbij we onterecht clusters of patronen zien in volledig willekeurige gegevens. Deze neiging kan bijzonder uitgesproken zijn in situaties waarin we geconfronteerd worden met onzekerheid of wanneer we hopen op een gunstige uitkomst.

Een waargebeurd voorbeeld: tijdens de Tweede Wereldoorlog waren de Duitsers bezig met een bombardement van Engeland. In een tijdsbestek van enkele maanden hadden de Duitsers meer dan 9000 locaties gebombardeerd, waarvan ongeveer 2500 in de buurt van Londen. De Britten geloofden dat het bombardement een patroon volgde en vonden een wiskundig patroon achter het bombardement. Ze verklaarden zelfs bepaalde gebieden als risicovol en sommige gebieden als veilig. In werkelijkheid lieten de Duitsers bommen vallen waar ze maar zin in hadden.

Dit soort illusies komen in het dagelijkse leven ook veel voor:

  • Loterijnummers voorspellen: Veel mensen houden de getrokken loterijnummers bij in de hoop een patroon te ontdekken. Als bijvoorbeeld de nummers 5, 15 en 25 gedurende drie opeenvolgende weken worden getrokken, zou je kunnen denken dat er een trend is en dat je misschien nummer 35 de volgende week moet kiezen. In werkelijkheid zijn de trekkingen onafhankelijk en willekeurig.
  • Aandelenmarkt: Investeerders kunnen denken dat ze trends zien in de op en neergaande bewegingen van aandelenkoersen en hierop actie ondernemen, terwijl veel van deze bewegingen willekeurige schommelingen kunnen zijn.
  • Gokken: Tijdens een spelletje roulette kan een reeks van vijf zwarte uitkomsten ervoor zorgen dat spelers denken dat rood “aan de beurt” is, ook al zijn elke draai en uitkomst onafhankelijk en willekeurig.
  • De geluks-outfit: Stel, je draagt een bepaald shirt en hebt die dag buitengewoon geluk – je vindt geld op straat, je krijgt complimenten op je werk, en je favoriete restaurant heeft een tafel vrij zonder reservering. Het is verleidelijk om dat shirt als een “geluks-outfit” te beschouwen en te geloven dat het dragen ervan in de toekomst weer geluk zal brengen. In werkelijkheid waren al deze gebeurtenissen waarschijnlijk willekeurig.
  • Data lezen: Stel je voor dat je een dataset bekijkt van de jaarlijkse regenval in een stad over een periode van 50 jaar. Je merkt op dat er een periode van vijf jaar is waarin de regenval opmerkelijk lager is dan gemiddeld. Het is verleidelijk om hier betekenis aan toe te kennen. Maar in werkelijkheid kan het gewoon een willekeurige variatie zijn zonder echte oorzaak.

Deze illusie treedt zelfs op bij het inschatten of je date een goede partner zou zijn: jullie hebben namelijk zoveel gemeen, jullie houden allebei van dezelfde soort films, hetzelfde toetje en zijn van plan om dezelfde landen over de hele wereld te bezoeken. De waarheid is dat je met elke persoon op aarde een paar random dingen gemeen hebt. Je brein vindt deze persoon leuk en zoekt dus een patroon.

Waarom zijn we gevoelig voor deze illusie?

Mensen zijn evolutionair geprogrammeerd om betekenis te zoeken in hun omgeving. Het herkennen van patronen heeft ons geholpen om gevaren te vermijden en kansen te grijpen. In de moderne wereld, waar gegevens en willekeurige gebeurtenissen overvloedig zijn, kan dit vermogen ons soms in de verkeerde richting sturen.

Hoe kan je de clustering illusion tegengaan?

  1. Ken je bias: Alleen al het besef dat je gevoelig bent voor deze illusie kan helpen.
  2. Vraag om bewijs: Als je denkt een patroon te zien, vraag jezelf dan af of er voldoende gegevens zijn om die conclusie te ondersteunen.
  3. Zoek naar willekeurigheid: Test je aannames. Er zijn statistische tools en tests die je kunnen helpen te bepalen of een waargenomen patroon echt significant is.
  4. Wees voorzichtig met conclusies: Haast je niet om conclusies te trekken op basis van kleine hoeveelheden gegevens.

Het begrijpen van de clustering illusion en hoe deze onze perceptie kan beïnvloeden, is een cruciale stap om meer geïnformeerde en rationele beslissingen te nemen in veel aspecten van ons leven.

Scroll naar boven