a woman sits on the end of a dock during daytime staring across a lake

Ketamine tegen depressie

Ketamine, bekend als verdovingsmiddel en als psychedelische drugs, wordt onderzocht als veelbelovend middel tegen ernstige suïcidale depressies. Het lijkt een van de snelst werkende antidepressiva. Soms vermindert het depressieve symptomen of zelfs zelfmoordgedachten al in een paar uur.

De partydrug ketamine is in hoge dosis een narcosemiddel, maar bij lagere dosering kan het binnen enkele uren een depressie helpen opklaren. Daarom staat het middel in de belangstelling als antidepressivum. Helaas kent de stof in hoge dosering veel schadelijke bijwerkingen, waaronder waanbeelden en geheugenschade. Onderzoek naar de langetermijneffecten van gebruik in lage dosering loopt nog.

Onderzoek naar ketamine als antidepressivum

Ketamine wordt al twintig jaar lang gezien als een veelbelovend middel tegen depressie en suïcidaliteit. Uit tientallen studies met eenmalige minidoses van 30 à 40 milligram blijkt dat ketamine effectiever is tegen suïcidaliteit en depressies dan bestaande antidepressiva. Bij de mensen die er baat bij hebben, werkt het vrijwel meteen.

Een van de eerste studies naar het effect van ketamine op depressie was een kleine studie van The National Institute of Mental Health in 2006. Achttien uitbehandelde depressieve patiënten werden willekeurig geselecteerd om een ​​enkele intraveneuze dosis ketamine of een placebo te ontvangen. Bij 71 procent van degenen die ketamine kregen verbeterden de depressiesymptomen binnen een dag. 29 procent van de patiënten had vrijwel geen symptomen meer. Dertig procent van de patiënten die ketamine kregen voelde zeven dagen later nog steeds het effect van de behandeling.

In augustus 2010 verschenen in de Archives of General Psychiatry de resultaten van een kleine studie onder mensen met een behandelingsresistente bipolaire stoornis.  Binnen 40 minuten voelden negen van de zestien (56 procent) van de deelnemers die ketamine kregen minstens 50 procent vermindering van de depressiesymptomen, en twee van de zestien (13 procent) waren depressievrij. Het effect duurde gemiddeld ongeveer een week.

Dit zijn kleine en kortdurende studies. Om bewijs te leveren zijn er grote studies nodig. Meestal worden die gefinancierd door de farmaceutische industrie, maar dat gebeurt met ketamine niet omdat de stof niet meer te patenteren is. Omdat ketamine al jaren als narcosemiddel voor kan worden geschreven, valt er weinig aan te verdienen.

Werking ketamine tegen depressie

Uit een studie van UT Southwestern Medical Center in Nature van juni 2017 blijkt dat ketamine een eiwit blokkeert die verantwoordelijk is voor een reeks normale hersenfuncties. Het blokkeren van de N-methyl-D-aspartaat (NMDA)-receptor creëert volgens de onderzoekers de initiële antidepressieve reactie.

Vermoed wordt dat ketamine daarnaast depressieve gevoelens tegengaat door het brein aan te zetten tot het vormen van nieuwe verbindingen. Daardoor wordt de communicatie tussen de zenuwcellen in de hersenen versterkt. Dit is vooral belangrijk in hersengebieden die bij mensen met depressie minder actief zijn, zoals de hippocampus.

Gebruik van ketamine als antidepressivum

Eind 2019 werd esketamine-neusspray als middel tegen depressie in de EU goedgekeurd door de Europese geneesmiddelenautoriteit EMA en enkele maanden later begonnen de eerste behandelingen. 

Er zijn zo’n 10 tot 15 centra in Nederland die een behandeling met (es)ketamine toepassen bij depressieve patiënten. Sommige dienen het middel via de neusspray toe, sommige op een andere manier, zoals via een infuus of in tabletvorm.

Ketamine als medicijn en verslaving

Ketamine in een lage dosis lijkt niet verslavend te zijn en geen ontwenningsverschijnselen op te leveren. Voor de zekerheid wordt ketamine tot nu toe alleen toegediend in een zorginstelling en niet meegegeven.

In mei 2016 verschenen online op Nature de resultaten van een onderzoek naar muizen waaruit bleek dat een afbraakproduct van ketamine, hydroxynorketamine, het depressie-achtig gedrag in muizen verminderde. Deze stof die vrijkomt bij de verwerking van ketamine, een zogenaamde metaboliet, heeft niet de bijwerkingen van verdoving, dissociatie of verslaving als ketamine zelf.

Bronnen

  • Neusspray tegen depressie
  • Naughton M, Clarke G, O’Leary OF, Cryan JF, Dinan TG. A review of ketamine in affective disorders: Current evidence of clinical efficacy, limitations of use and pre-clinical evidence on proposed mechanisms of action. J Affect Disord. 2014;156:24–35. [PubMed] [Google Scholar]
  • Baskaran A, Milev R, McIntyre RS. The neurobiology of the EEG biomarker as a predictor of treatment response in depression. Neuropharmacology. 2012;63:507–13. [PubMed] [Google Scholar]
  • Serafini G, Howland RH, Rovedi F, Girardi P, Amore M. The role of ketamine in treatment-resistant depression: A systematic review. Curr Neuropharmacol. 2014;12:444–61. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
  • Miller OH, Moran JT, Hall BJ. Two cellular hypotheses explaining the initiation of ketamine’s antidepressant actions: Direct inhibition and disinhibition. Neuropharmacology. 2016;100:17–26. [PubMed] [Google Scholar]
  • Vasavada MM, Leaver AM, Espinoza RT, Joshi SH, Njau SN, Woods RP, et al. Structural connectivity and response to ketamine therapy in major depression: A preliminary study. J Affect Disord. 2016;190:836–41. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
  • Romeo B, Choucha W, Fossati P, Rotge JY. Meta-analysis of short – And mid-term efficacy of ketamine in unipolar and bipolar depression. Psychiatry Res. 2015;230:682–8 [PubMed] [Google Scholar
  • Rajkumar R, Fam J, Yeo EY, Dawe GS. Ketamine and suicidal ideation in depression: Jumping the gun? Pharmacol Res. 2015;99:23–35. [PubMed] [Google Scholar]
  • Hasselmann HW. Ketamine as antidepressant? Current state and future perspectives. Curr Neuropharmacol. 2014;12:57–70. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
  • Thakurta RG, Das R, Bhattacharya AK, Saha D, Sen S, Singh OP, et al. Rapid response with ketamine on suicidal cognition in resistant depression. Indian J Psychol Med. 2012;34:170–5. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
  • Katalinic N, Lai R, Somogyi A, Mitchell PB, Glue P, Loo CK. Ketamine as a new treatment for depression: A review of its efficacy and adverse effects. Aust N Z J Psychiatry. 2013;47:710–27. [PubMed] [Google Scholar]11. Niciu MJ, Luckenbaugh DA, Ionescu DF, Guevara S, Machado-Vieira R, Richards EM, et al. Clinical predictors of ketamine response in treatment-resistant major depression. J Clin Psychiatry. 2014;75:e417–23. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
  • Hamilton M. A rating scale for depression. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1960;23:56–62. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
  • Hamilton M. The assessment of anxiety states by rating. Br J Med Psychol. 1959;32:50–5. [PubMed] [Google Scholar]
  • Guy W. ECDEU assessment manual for psychopharmacology. Washington, DC: US Department of Health, Education, and Welfare; 1976. pp. 534–7. [Google Scholar]
  • Wan LB, Levitch CF, Perez AM, Brallier JW, Iosifescu DV, Chang LC, et al. Ketamine safety and tolerability in clinical trials for treatment-resistant depression. J Clin Psychiatry. 2015;76:247–52. [PubMed] [Google Scholar]
  • Javid MJ, Hajijafari M, Hajipour A, Makarem J, Khazaeipour Z. Evaluation of a low dose ketamine in post tonsillectomy pain relief: A randomized trial comparing intravenous and subcutaneous ketamine in pediatrics. Anesth Pain Med. 2012;2:85–9. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
  • Kothari D, Mehrotra A, Jain A, Dixit S. Role of promethazine in post ketamine emergence phenomenon-a clinical evaluation. Indian J Anaesth. 2003;47:456. [Google Scholar]
  • Murrough JW, Abdallah CG, Mathew SJ. Targeting glutamate signalling in depression: Progress and prospects. Nat Rev Drug Discov. 2017;16:472–86. [PubMed] [Google Scholar]
  • Larkin GL, Beautrais AL. A preliminary naturalistic study of low-dose ketamine for depression and suicide ideation in the emergency department. Int J Neuropsychopharmacol. 2011;14:1127–31. [PubMed] [Google Scholar]
  • Murrough JW, Perez AM, Pillemer S, Stern J, Parides MK, Aan Het Rot M, et al. Rapid and longer-term antidepressant effects of repeated ketamine infusions in treatment-resistant major depression. Biol Psychiatry. 2013;74:250–6. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
  • Zarate CA, Jr, Singh JB, Carlson PJ, Brutsche NE, Ameli R, Luckenbaugh DA, et al. Arandomized trial of an N-methyl-D-aspartate antagonist in treatment-resistant major depression. Arch Gen Psychiatry. 2006;63:856–64. [PubMed] [Google Scholar]
  • Murrough JW, Iosifescu DV, Chang LC, Al Jurdi RK, Green CE, Perez AM, et al. Antidepressant efficacy of ketamine in treatment-resistant major depression: A two-site randomized controlled trial. Am J Psychiatry. 2013;170:1134–42. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
  • Sos P, Klirova M, Novak T, Kohutova B, Horacek J, Palenicek T. Relationship of ketamine’s antidepressant and psychotomimetic effects in unipolar depression. Neuro Endocrinol Lett. 2013;34:287–93. [PubMed] [Google Scholar]
  • Aan Het Rot M, Collins KA, Murrough JW, Perez AM, Reich DL, Charney DS, et al. Safety and efficacy of repeated-dose intravenous ketamine for treatment-resistant depression. Biol Psychiatry. 2010;67:139–45. [PubMed] [Google Scholar]
  • Singh JB, Fedgchin M, Daly EJ, De Boer P, Cooper K, Lim P, et al. Adouble-blind, randomized, placebo-controlled, dose-frequency study of intravenous ketamine in patients with treatment-resistant depression. Am J Psychiatry. 2016;173:816–26. [PubMed] [Google Scholar]
  • Irwin SA, Iglewicz A, Nelesen RA, Lo JY, Carr CH, Romero SD, et al. Daily oral ketamine for the treatment of depression and anxiety in patients receiving hospice care: A 28-day open-label proof-of-concept trial. J Palliat Med. 2013;16:958–65. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
  • Glue P, Medlicott NJ, Harland S, Neehoff S, Anderson-Fahey B, Le Nedelec M, et al. Ketamine’s dose-related effects on anxiety symptoms in patients with treatment refractory anxiety disorders. J Psychopharmacol. 2017;31:1302–5. [PubMed] [Google Scholar]
  • Chilukuri H, Reddy NP, Pathapati RM, Manu AN, Jollu S, Shaik AB. Acute antidepressant effects of intramuscular versus intravenous ketamine. Indian J Psychol Med. 2014;36:71–6. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
  • Luykx JJ, Laban KG, van den Heuvel MP, Boks MP, Mandl RC, Kahn RS, et al. Region and state specific glutamate downregulation in major depressive disorder: A meta-analysis of (1)H-MRS findings. Neurosci Biobehav Rev. 2012;36:198–205. [PubMed] [Google Scholar]
  • Abdallah CG, Averill LA, Collins KA, Geha P, Schwartz J, Averill C, et al. Ketamine treatment and global brain connectivity in major depression. Neuropsychopharmacology. 2017;42:1210–9. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]