person holding clear glass bottle pouring black liquid on clear glass bottle

Wat zijn feromonen en worden mensen erdoor beïnvloedt?

Wat zijn feromonen?

Een feromoon is een chemische stof die lijkt op een hormoon. Hormonen werken meestal inwendig, en hebben alleen een direct effect op het individu dat ze afscheidt. Feromonen zijn ectohormonen; ze worden buiten het lichaam afgescheiden en ze beïnvloeden het gedrag van een ánder individu van dezelfde soort. Dieren scheiden feromonen af om vele soorten gedrag op gang te brengen, waaronder:

  • alarm slaan
  • het signaleren van voedsel
  • seksuele opwinding
  • andere vrouwelijke insecten vertellen dat ze hun eieren elders moeten leggen
  • een territorium afbakenen
  • een band tussen moeder en kroost initieren
  • een ander dier waarschuwen zich terug te trekken

Soorten feromonen

Er zijn vier hoofdtypen van feromonen:

  1. Release-feromonen: Dit type feromonen lokt een onmiddellijke reactie bij aanwezige soortgenoten uit, en de reactie is snel en betrouwbaar. Ze worden meestal in verband gebracht met seksuele aantrekking
  2. Primer-feromonen: Dit type feromonen doet er langer over om een reactie uit te lokken. Ze kunnen bijvoorbeeld de ontwikkeling of de voortplantingsfysiologie beïnvloeden, waaronder de menstruatiecyclus, de puberteit, en het al dan niet slagen van een zwangerschap. Deze feromonen kunnen de hormoonspiegels in andere wezens veranderen. Bij sommige zoogdieren ontdekten wetenschappers dat vrouwtjes die zwanger waren geworden en blootgesteld werden aan primer-feromonen van een ander mannetje de foetus spontaan een miskraam konden krijgen.
  3. Signaal-feromonen: Dit type feromonen geeft informatie. Het kan een moeder helpen haar pasgeborene aan de geur te herkennen. Vaders kunnen dit meestal niet. Signaal-feromonen geven een genetische geurafdruk af.
  4. Modulator-feromonen: Dit type feromonen kan lichaamsfuncties veranderen of synchroniseren. Het wordt meestal in zweet gevonden. In dierproeven ontdekten wetenschappers dat wanneer dit type feromoon op de bovenlip van vrouwtjes gelegd werd ze minder gespannen werden. Modulatorhormonen kunnen ook de maandelijkse cyclus van een vrouwtje beïnvloeden.

Feromonen bij insecten

Het eerste feromoon, bombykol, werd in 1959 geïdentificeerd. Bombykol wordt afgescheiden door vrouwelijke motten en is bedoeld om mannetjes aan te trekken. Het feromoonsignaal kan enorme afstanden afleggen, zelfs bij lage concentraties.

Feromonen worden gebruikt bij de bestrijding van insecten. Ze kunnen gebruikt worden als lokaas om mannetjes in een val te lokken, ze te verhinderen te paren, of om ze te desoriënteren.

Feromonen bij planten

Sommige planten kunnen elkaar door vluchtige chemicaliën laten weten dat ze bijvoorbeeld door insecten worden aangevreten. Ook natuurlijke vijanden van de planteneters worden weleens door dergelijke geurstoffen aangetrokken. Bij planten geven sommige homosporige varens een chemische stof af, antheridiogeen genaamd, die de genderexpressie beïnvloedt. Dit lijkt erg op de werking van feromonen.

Feromonen bij zoogdieren en reptielen

Deskundigen zeggen dat het feromoonsysteem van insecten veel gemakkelijker te begrijpen is dan dat van zoogdieren of reptielen, die geen stereotiep insectengedrag vertonen. Zoogdieren en reptielen lijken feromonen waar te nemen via een orgaan in de neus dat het vomeronasaal orgaan (organon vomerinasale) of Jacobson’s orgaan genoemd wordt. Dit orgaan staat in verbinding met de hypothalamus in de hersenen.

Feromonen bij mensen

Bij de mens bestaat dit orgaan uit niet meer dan putjes die waarschijnlijk niets doen. Interessant is dat het wel duidelijk aanwezig is in de foetus, maar voor de geboorte atrofieert (af wordt gebroken). Mochten mensen op feromonen reageren dan gebruiken ze hoogstwaarschijnlijk daarvoor hun normale reukorgaan.

Onderzoek naar feromonen bij mensen

Je hebt de advertenties misschien wel gezien: Spuit een beetje menselijk feromoon op je huid of slik een feromonenpil en je hebt gegarandeerd een afspraakje. Wetenschappers hebben er lang over gedebatteerd of mensen chemische stoffen afscheiden die het gedrag van andere mensen veranderen. De meeste wetenschappelijke studies hebben daarvoor geen overtuigend bewijs kunnen leveren.

Antropinen

Gustav Jäger (1832-1917) wordt verondersteld de eerste wetenschapper te zijn die het idee naar voren bracht van menselijke feromonen, die hij antropinen noemde. Jäger zei dat het lipofiele verbindingen waren die met huid en follikels geassocieerd worden en die de individuele signatuur van menselijke geuren markeren. Lipofiele verbindingen zijn verbindingen die zich verbinden met, of in staat zijn op te lossen in, lipiden of vetten.

McClintock effect

Onderzoekers van de Universiteit van Chicago beweerden dat ze erin geslaagd waren de synchronisatie van de menstruatiecyclus van vrouwen in verband te brengen met onbewuste geur-signalen. De hoofdonderzoekster heette Martha McClintock, en het verschijnsel werd “het McClintock effect” genoemd. Wanneer een groep vrouwen werd blootgesteld aan een geur van zweet van andere vrouwen, versnelde of vertraagde hun menstruatiecyclus, afhankelijk van of het zweet verzameld was voor, tijdens of na de eisprong.

De wetenschappers zeiden dat het feromoon dat vóór de ovulatie verzameld werd de ovulatiecyclus verkortte, terwijl het feromoon dat tijdens de ovulatie verzameld werd die verlengde. Recente analyses van McClintock’s studie en methodologie hebben de geldigheid ervan echter in twijfel getrokken.

AND

Een kanshebber voor de rol van menselijk feromoon is androstadienon. Er is enig bewijs dat androstadienon, een bestanddeel van mannelijk zweet, de aantrekkingskracht verhoogt, de stemming en de cortisolspiegel beïnvloedt en hersengebieden activeert die met sociale cognitie te maken hebben. Eén studie vond dat androstadienone coöperatief gedrag bij mannen verhoogde.

Een recentere studie, gepubliceerd in Respirology in januari 2016, toonde aan dat AND zwelling veroorzaakte in het erectieweefsel van vrouwelijke neuzen. Dit werd opgevat als bewijs dat AND een werkend feromoon voor mensen zou kunnen zijn.

EST

In maart 2017 publiceerden onderzoekers de bevindingen van een experiment waarin ze deelnemers blootstelden aan een van drie geuren. Dat waren een controlestof en een mogelijk feromoon, ofwel AND of estratetraenol (EST). Daarna vroegen ze de deelnemers een taak te doen waarbij ze mensen wier gezichten ze op foto’s zagen, moesten beoordelen op aantrekkelijkheid of ontrouw. De wetenschappers vonden geen verschil in de reactie van de deelnemers, of ze nu wel of niet aan de geur waren blootgesteld. Ze concludeerden dat AND en EST waarschijnlijk geen menselijke feromonen zijn.

Conclusie

Over het geheel genomen is het bewijs voor het bestaan van feromonen bij mensen zwak, maar het kan niet helemaal uitgesloten worden. Als er ooit menselijke feromonen gevonden worden, zijn hun effecten waarschijnlijk wel heel subtiel. Maar als je ze toch wilt proberen, er zijn vele feromoonproducten te koop:

Bronnen

  1. Cotton, S. (2009, September 1). In pursuit of bombykol. Education in Chemistry
    https://eic.rsc.org/feature/in-pursuit-of-bombykol/2020169.article
  2. Hare, R. M., Schlatter, S., Rhodes, G., & Simmons, L. W. (2017, March 8). Putative sex-specific human pheromones do not affect gender perception, attractiveness ratings or unfaithfulness judgments of opposite sex faces. Royal Society Open Science
    http://rsos.royalsocietypublishing.org/content/4/3/160831
  3. Huoviala, P., & Rantala, M . J. (2013, May 22). A putative human pheromone, androstadienone, increases cooperation between men. PLOS One
    http://rsos.royalsocietypublishing.org/content/4/3/160831
  4. Mazzatenta, A., de Luca, C., di Tano, A., Cacchio, M., de Guilio, C., & Pokorski, M. (2016). Swelling of erectile nasal tissue induced by human sexual pheromone. Advances in Experimental Medicine and Biology, 885, 25-30
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26820728
  5. Taymour, M., El Khouly, G., & Hassan, A. (2012, January). Pheromones in sex and reproduction: Do they have a role in humans? Journal of Advanced Research, 3(1), 1-9
    https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2090123211000397
  6. Verhaeghe, J., Gheysen, R., & Enzlin, P. (2013). Pheromones and their effect on women’s mood and sexuality. Facts, Views, and Vision in Obgyn, 5(3), 189-195
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3987372/
  7. Wat zijn feromonen?
    https://leessnack.nl/wat-zijn-feromonen/
  8. What are pheromones? (n.d.)
    http://www.innovateus.net/health/what-are-pheromones%20
Scroll naar top