11 tekenen van gaslighting (manipulatietechniek)

Gaslighting is een manipulatietactiek waarbij een persoon of een entiteit je realiteit verandert om zo meer macht over je te krijgen of je te manipuleren. Andere woorden hiervoor zijn hersenspoelen, brainwashen of mindfucken.

Het veranderen van de realiteit wordt langzaam gedaan, zodat je je niet realiseert dat je gehersenspoeld wordt. Deze techniek werkt veel beter dan je misschien denkt, iedereen is gevoelig voor gaslighting. Het is een gebruikelijke manipulatietechniek van dictators, religieuze goeroes en (emotioneel) misbruikers. Deze techniek wordt ook grootschalig ingezet door doctrines zoals regeringen of cults.

Lees ook: Sektes en het gevaar van sektarisme

In een relatie is gaslighten een manipulatief en psychisch schadelijk gedrags- of communicatiepatroon tussen mensen (zie Het gaslighteffect, Robin Stern). In het geval van een entiteit is het een techniek om de bevolking of massa in het gareel te houden.

De term gaslighting komt van de film Gaslight (1944) waarin een man zijn vrouw zozeer manipuleert dat ze denkt dat ze haar verstand verliest. Één van zijn technieken is dat hij zo nu en dan het gaslicht lager draait. Zijn vrouw merkt dit op, maar de man ontkent in alle toonaarden, en suggereert herhaaldelijk dat ze de laatste tijd wat bijziend overkomt. De vrouw gaat twijfelen totdat ze uiteindelijk gelooft dat niet het licht zwakker wordt, maar haar eigen ogen.

In het boek Gaslighting: Recognize Manipulative and Emotionally Abusive People – and Break Free worden deze 11 karakteristieken van gaslighters omschreven:

1. Ze liegen dat het gedrukt staat

Je weet dat wat ze vertellen een regelrechte leugen is. Toch vertellen ze je deze leugen zonder met hun ogen te knipperen. Hiermee scheppen ze een precedent. Na deze leugen weet je namelijk nooit meer of wat ze zeggen waar is of niet. Het doel van dit liegen is om je uit balans te brengen en te houden.

2. Ze ontkennen dat ze iets gezegd hebben. Zelfs al heb je bewijs.

Je weet dat ze gezegd hebben dat ze iets zouden doen. Je weet dat je dat letterlijk gehoord hebt. Maar ze ontkennen het. Het zorgt ervoor dat je je realiteit in twijfel trekt. Misschien is het wel waar, misschien hebben ze het nooit beloofd. Hoe vaker ze iets ontkennen, hoe meer je je eigen realiteit in twijfel trekt en die van hen gaat accepteren.

3. Ze gebruiken wat je dierbaar is als munitie.

Ze weten wat belangrijk voor je is. Dus dat is het eerste dat ze aanvallen. Ze zullen je vertellen dat je een leuk of goed mens zou zijn als je niet een lange lijst van negatieve eigenschappen had. Als je kinderen hebt, vertellen ze je dat je die kinderen niet had moeten krijgen. Ze vallen het fundament van je identiteit aan.

4. Ze nemen de tijd om je fundament af te breken

Dit is een van de meest verraderlijke dingen van gaslighting: het wordt geleidelijk aan, in verloop van tijd, gedaan. Een leugen hier, een leugen daar, een verraderlijke opmerking om de zoveel tijd… niet genoeg om je weg te laten lopen maar genoeg om je er langzaam in te zuigen. Zelfs de sterkste, slimste, meest zelfbewuste mensen kunnen op die manier langzaam vast raken in een moeras van leugens.

5. Hun daden komen niet overeen met hun woorden.

Als je te maken hebt met een persoon of entiteit die je gaslight moet je kijken naar wat ze doen in plaats van naar wat ze zeggen. Wat ze zeggen betekent niets. Wat ze doen is het probleem.

6. Ze geven positieve feedback om je in de war te brengen

De persoon of entiteit die je langzaam neerhaalt en je vertelt dat je geen waarde hebt, prijst je af en toe ook voor iets dat je ‘goed’ hebt gedaan. Dit voegt een extra gevoel van onbehagen toe. Je denkt dat ze misschien toch niet zo slecht zijn of dat de doctrine toch niet zo vreemd is. Maar dat is het wel. Dit is een berekende poging om je van je stuk te brengen en om je je realiteit in twijfel te laten trekken. Kijk ook naar waar je voor geprezen wordt. Het is waarschijnlijk iets dat in het straatje past van de gaslighter of van de doctrine.

7. Ze weten dat verwarring mensen verzwakt.

Gaslighters weten dat mensen graag een gevoel van stabiliteit en normaliteit hebben. Hun doel is om deze stabiliteit op losse schroeven te zetten en je voortdurend aan alles te laten twijfelen. De natuurlijke neiging van mensen is om zich dan te wenden tot de persoon of entiteit die hen die stabiliteit belooft terug te kunnen geven – de gaslighter.

8. Ze projecteren.

Ze zijn zelf een alcoholist, een drugsverslaafde of een vreemdganger, of ze onderdrukken of mishandelen zelf mensen, maar ze beschuldigen jou daar voortdurend van. Dit gebeurt zo vaak dat je jezelf blijft verdedigen en daardoor niet meer kijkt naar het gedrag van de gaslighter.

9. Ze proberen mensen tegen je op te zetten.

Gaslighters zijn meesters in het manipuleren en vinden altijd mensen waarvan ze weten dat ze hen zullen steunen, wat er ook gebeurt. Ze gebruiken deze mensen tegen je. Ze maken opmerkingen als: “Deze persoon weet dat je ongelijk hebt,” of “Deze persoon weet dat je nutteloos bent.” Probeer te onthouden dat dit soort opmerkingen niet betekenen dat dit daadwerkelijk is gezegd, hierover liegen is namelijk ook in het voordeel van de gaslighter. Het voelt alsof je niet weet wie je moet vertrouwen of waar je naartoe kan en dat maakt je afhankelijk van de gaslighter. Dat is precies wat ze willen: Isolatie geeft ze meer controle.

10. Ze vertellen jou of anderen dat je gek bent.

Dit is een van de meest effectieve tactieken. Als jij je geestelijke gezondheid in twijfel trekt wordt je afhankelijker van de gaslighter. Als anderen je geestelijke gezondheid in twijfel trekken zullen ze je niet geloven als je ze vertelt dat de gaslighter je beledigt of je klein houdt.

11. Ze vertellen je dat anderen tegen je liegen.

Ze vertellen dat iedereen liegt: je vrienden en je familie of de media of andere religieuze groepen of regeringen. Hierdoor twijfel je weer aan je realiteit. Dit is een effectieve manipulatietechniek. Het zorgt ervoor dat je je naar de gaslighter wendt voor de “juiste” informatie, wat helemaal niet de juiste informatie is.

Conclusie

Iedereen is vatbaar voor manipulatietechnieken zoals gaslighten, maar het is wel mogelijk om deze techniek te leren herkennen. Hoe meer je je bewust bent van deze technieken, hoe sneller je ze kunt identificeren en hoe beter je kunt voorkomen dat je in een val gelokt wordt.

Lees ook: Sektes en het gevaar van sektarisme

Lees ook