man in black shirt and pants standing in front of people

Actor / observer bias: het ligt niet aan jou, maar wel aan de ander

Als je zelf iets doet, ken je de redenen erachter. Misschien doe je iets omdat je een slechte dag hebt, of omdat iemand je onder druk zet. Daarom geef je soms de situatie de schuld als iets niet gaat zoals je wilt. Maar als je iemand anders hetzelfde ziet doen, weet je niet altijd waarom die persoon dat doet. Dan denk je soms dat het komt door hoe die persoon is.

Bij jezelf kijk je eerder naar de situatie als oorzaak van een probleem. Je bent dan actor, degene bij wie het speelt. Bij anderen kijk je vaak eerder naar hun karakter als oorzaak van het probleem. Je bent dan waarnemer. Dit kan soms zorgen voor verkeerde gedachten over anderen of over jezelf. Het is goed om hierover te weten, zodat je eerlijker kunt denken over waarom mensen doen wat ze doen.

Bijvoorbeeld:

  • Als je een actor bent klaag je dat je een belangrijke vergadering hebt verprutst omdat je een jetlag had of dat je bent gezakt voor een examen omdat de leraar te veel strikvragen stelt.
  • Als je een waarnemer bent denk je dat een collega een belangrijke presentatie heeft verpest omdat hij lui en incompetent is, niet omdat hij ook een jetlag had. Een medestudent is gezakt omdat ze niet intelligent genoeg is, niet omdat ze dezelfde test als jij deed met te veel strikvragen.

Denkfout:
Wat mij gebeurt is buiten mijn macht,
wat een ander gebeurt is hun eigen schuld

Lees meer over denkfouten in cognitieve bias

Voorbeelden van actor/observer bias

Verkeer

Wanneer jij een fout maakt in het verkeer, zoals iemand anders afsnijden, zoek je waarschijnlijk snel naar een externe reden. “Het verkeer was te druk” of “Ik had gewoon een stressvolle dag.” Maar wanneer een andere bestuurder jou afsnijdt, denk je misschien direct dat hij of zij gewoon roekeloos is of niet kan rijden.

Werk

Op je werk kun je deze bias ook tegenkomen. Wanneer jij een deadline mist, vind je waarschijnlijk dat het komt doordat je te veel te doen had of niet de juiste tools tot je beschikking had. Je bent je bewust van je eigen uitdagingen. Wanneer een collega dezelfde fout maakt, denk je misschien sneller dat het door hun karakter komt, zoals luiheid.

Sport

Als jij tijdens het sporten niet naar wens presteert geef je wellicht de schuld aan externe factoren zoals slecht weer of verkeerde sportuitrusting. Maar als een teamgenoot een fout maakt, denk je wellicht dat het hun eigen schuld is door bijvoorbeeld een gebrek aan training.

Studie

Wanneer jij een keer niet het gewenste cijfer haalt, denk je misschien dat de vragen te onduidelijk waren of dat je te druk was met andere dingen. Maar als een medestudent een onvoldoende krijgt, is de gedachte wellicht dat hij of zij simpelweg niet genoeg heeft geleerd.

Sociale interacties

Als jij eens wat kortaf doet tegen iemand, wijt je dit waarschijnlijk aan een slechte dag. Maar wanneer iemand kortaf tegen jou doet, beschouw je die persoon misschien als onbeleefd of onvriendelijk.

Redenen achter deze bias

Beperkt perspectief

Wanneer je naar de wereld kijkt, doe je dit vanuit je eigen perspectief. Hierdoor ben je goed op de hoogte van wat er in je leven gebeurt, maar begrijp je misschien minder goed wat anderen doormaken. Zie je iemand die chagrijnig is? Dan zie je voornamelijk hun gedrag, en niet de mogelijke slechte dag die zij ervaren.

Zelfbehoud

Je wilt jezelf in een positief daglicht stellen. Wanneer je iets niet goed doet, vind je het fijner om te geloven dat externe factoren de oorzaak zijn. Neem bijvoorbeeld te laat komen: je zou kunnen denken dat het door het verkeer kwam, in plaats van het feit dat je te laat bent vertrokken.

Gemak

Voor jou is het eenvoudiger om te geloven dat iemands gedrag een reflectie is van hun karakter. Het vereist meer inspanning om te overwegen welke factoren in iemands leven hun gedrag kunnen beïnvloeden. Dus wanneer iemand iets doet wat je niet waardeert, denk je misschien snel dat het hun aard is, in plaats van de specifieke situatie op dat moment.

Gevolgen van deze bias

Misverstanden

Door de actor/observer bias kun je snel verkeerde gedachten hebben over waarom mensen doen wat ze doen. Dit kan ervoor zorgen dat je iemand verkeerd inschat of beoordeelt.

Relatiespanning

Dit soort misverstanden kunnen zorgen voor problemen in relaties met vrienden, familie of collega’s. Als je altijd denkt dat het gedrag van anderen komt door hun persoonlijkheid en niet door de situatie, kan dit leiden tot onenigheid en spanning.

Gebrek aan empathie

Een van de grootste gevolgen van deze bias is dat je minder begripvol bent. Als je niet stilstaat bij de uitdagingen die anderen tegenkomen, toon je minder empathie. Dit kan ervoor zorgen dat anderen zich zich niet begrepen of gewaardeerd voelen.

De actor/observer bias is dus niet alleen iets wat invloed heeft op hoe je denkt, maar het kan ook echt invloed hebben op je relaties en hoe je met anderen omgaat. Het is belangrijk om hier bewust van te zijn, zodat je kunt proberen deze bias te verminderen.

Manieren om actor/observer bias te bestrijden

Zelfbewustzijn

Om te beginnen met het bestrijden van deze bias, is het belangrijk om te herkennen wanneer je het doet. Door bewust te zijn van wanneer je snel oordeelt, kun je jezelf stoppen en nadenken over andere mogelijkheden.

Stel vragen

Voordat je een oordeel geeft, probeer meer informatie te krijgen. Als je denkt dat iemand een bepaald gedrag vertoont vanwege hun karakter, vraag dan naar hun dag of wat er speelt. Hierdoor krijg je een beter beeld van de situatie.

Empathie

Probeer je te verplaatsen in de ander. Wat zou jij doen in hun situatie? Door dit te doen, kun je beter begrijpen waarom iemand zich op een bepaalde manier gedraagt.

Regelmatige reflectie

Het is goed om af en toe stil te staan bij hoe je naar anderen kijkt. Denk na over situaties waarin je snel een oordeel had en vraag je af of dat terecht was. Door regelmatig te reflecteren, word je je meer bewust van je eigen denkpatronen en kun je ze verbeteren.

Het verminderen van de actor/observer bias is niet makkelijk, omdat het een natuurlijk onderdeel is van hoe we denken. Maar met bewustzijn en oefening kun je er beter in worden om eerlijk en open naar anderen te kijken.

Tenslotte

De actor/observer bias is iets waarmee je waarschijnlijk, net als vele anderen, te maken hebt gehad. Het beïnvloedt hoe je jezelf en de mensen om je heen ziet. Door deze bias kun je anderen verkeerd beoordelen, wat kan leiden tot misverstanden of zelfs spanningen in je relaties. Het kan ook je vermogen verminderen om echt empathie te tonen.

Het goede nieuws is dat je stappen kunt ondernemen om deze bias te bestrijden. Door jezelf bewuster te worden van je gedachten, door vragen te stellen en je in anderen te verplaatsen, kun je beginnen met het doorbreken van deze automatische oordelen. Het is de moeite waard om te streven naar een beter begrip van jezelf en de mensen om je heen. Op die manier kun je een meer verbonden en begripvol leven leiden.

Scroll naar boven