Hindsight bias: hoe je alles beter weet met terugwerkende kracht

Achteraf is het makkelijk praten, want dan ken je alle feiten al. Dingen lijken altijd meer voor de hand liggend en voorspelbaar nadat ze al gebeurd zijn. In experimenten herinneren mensen zich vaak hun voorspellingen voor de uitkomst van iets veel sterker dan ze eigenlijk waren.

Denkfout:
Ik had de uitkomst kunnen voorspellen

Lees meer over denkfouten in cognitieve bias

Als je aan het eind van een thriller ontdekt wie de moordenaar is kijk je op een andere manier terug op de gebeurtenissen in de film en herinner je je de eerste indrukken van het schuldige karakter verkeerd. Het kan zijn dat je denkt dat het overduidelijk was wat er zou gaan gebeuren. Je zou de bioscoop kunnen verlaten met het idee dat je al die tijd al wist hoe het af zou lopen, maar de realiteit is dat je het waarschijnlijk niet wist.

In de psychologie staat dit fenomeen bekend als hindsight bias of rückschaufehler, vrij vertaald als ‘achterwaartse vooringenomenheid’ of ‘terugdenkfout’. Dit is het fenomeen waarin je terugdenkt aan een gebeurtenis en overschat in hoeverre je de uitkomst had kunnen voorspellen of veranderen. Hindsight bias staat ook wel bekend als het ‘know-it-all-along’-fenomeen of sluipend determinisme en kan een grote invloed hebben op niet alleen je overtuigingen, maar ook op je gedrag.

Voorbeelden van hindsight bias kunnen worden gezien in de geschriften van historici die de uitkomsten van veldslagen beschrijven, artsen die na een operatie denken dat ze ervoor al precies wisten wat er mis was, en rechtssystemen die individuen verantwoordelijkheid toekennen op basis van de veronderstelde voorspelbaarheid van een gebeurtenis.

Oorzaken van hindsight bias

Onderzoekers suggereren dat drie belangrijke variabelen op elkaar inwerken bij hindsight bias:

  • Cognitief: Mensen hebben de neiging om hun eerdere voorspellingen over een gebeurtenis te vervormen of verkeerd te onthouden. Het is makkelijker om informatie terug te halen die in overeenstemming is met je huidige kennis.
  • Metacognitief: Wanneer we goed kunnen begrijpen hoe of waarom een gebeurtenis is gebeurd, kan het lijken alsof die gebeurtenis gemakkelijk te voorspellen was.
  • Motiverend: Mensen zien de wereld graag als een voorspelbare plaats. Geloven dat een uitkomst onvermijdelijk was kan voor sommige mensen een troost zijn.

Wanneer al deze drie factoren zich in een situatie voordoen, is de kans groter dat er hindsight bias ontstaat.

Consequenties van hindsight bias

Positieve consequenties

Een positief gevolg van hindsight bias is een toename van je zelfvertrouwen en je vertrouwen in je prestaties, zolang de vooringenomenheid maar redelijk is en niet tot overmoed leidt.

Negatieve consequenties

Een mogelijk probleem met deze manier van denken is dat het kan leiden tot overmoed. Als je ten onrechte gelooft dat je een uitzonderlijk vooruitziende blik of intuïtie hebt kun je te zelfverzekerd worden en meer kans maken om onnodige risico’s te nemen. Dergelijke risico’s kunnen financieel zijn, zoals het plaatsen van een te groot deel van je vermogen in een risicovolle aandelenportefeuille. Ze kunnen ook emotioneel zijn, zoals te veel van jezelf investeren in een slechte relatie.

Een ander negatief gevolg is de verstoring van je vermogen om te leren van ervaring, aangezien je niet in staat bent om terug te kijken op beslissingen uit het verleden en te leren van fouten. Je kunt hierbij ook blind worden voor het leed van anderen als je niet kunt erkennen dat anderen slachtoffer van je beslissing zijn geworden.

Consequenties van hindsight bias in de gezondheidszorg

In het gezondheidszorgsysteem zijn er een aantal methoden om te beoordelen of er medische fouten zijn gemaakt. Deze beoordeling wordt gedaan door anderen die de uitkomst al kennen. Veel medische fouten worden daardoor achteraf als vermijdbaar beschouwd. Vooral als er wordt gezocht naar de oorzaak van fouten wordt er sterk vertrouwd op een beoordeling achteraf en kan een sterke hindsight bias zich voordoen.

Consequenties van hindsight bias in het justitieel systeem

Door hindsight bias worden gedaagden maar ook eisers vaak in staat geacht de slechte uitkomst van een zaak te kunnen hebben voorspeld of voorkomen. Dit soort uitkomsten komt voorspelbaarder over dan het op dat moment eigenlijk was.

Hindsight bias en psychische ziektes

PTSS: Mensen die een traumatische ervaring of PTSS hebben met hindsight bias kunnen te maken krijgen met het overlevendensyndroom. Ze geven zichzelf de schuld van dingen buiten hun macht of geloven achteraf dat ze hadden kunnen voorkomen wat er is gebeurd.

Lees meer over het overlevendensyndroom

Schizofrenie: Hindsight bias beïnvloedt mensen met schizofrenie sterker dan andere mensen. Mensen met schizofrenie kunnen denken dat ze iets weten dat anderen niet weten en trekken vreemde of vergezochte conclusies uit gegevens die ze eerder hebben verwerkt.

Voorkomen van hindsight bias

Is er iets wat je kunt doen om hindsight bias tegen te gaan? Onderzoekers Roese en Vohs suggereren dat een mogelijke manier om deze vertekening tegen te gaan is om ook dingen op te sommen die mogelijk hadden kunnen gebeuren, maar die niet gebeurd zijn. Door het doornemen van andere potentiële resultaten kunnen mensen een meer evenwichtig beeld krijgen van de schijnbare onvermijdelijkheid van een uitkomst.

Bronnen

  1. Pezzo M. Hindsight bias: A primer for motivational researchersSocial and Personality Psychology Compass. 2011;5(9):665-678. doi:10.1111/j.1751-9004.2011.00381.x
  2. Dietrich D, Olson M. A demonstration of hindsight bias using the Thomas confirmation votePsychological Reports. 1993;72(2):377-378. doi:10.2466/pr0.1993.72.2.377
  3. Hurwitz, B., & Sheikh, A. (2009). Healthcare Errors and Patient Safety. Hoboken, NJ: Blackwell Publishing.
  4. Simkovic, M., & Kaminetzky, B. (2010). “Leverage Buyout Bankruptcies, the Problem of Hindsight Bias, and the Credit Default Swap Solution”. Seton Hall Public Research Paper: August 29, 2010.
  5.  Woodward, T. S.; Moritz, S.; Arnold, M. M.; Cuttler, C.; Whitman, J. C.; Lindsay, S. (2006). “Increased hindsight bias in schizophrenia”. Neuropsychology20 (4): 462–467.  doi:10.1037/0894-4105.20.4.461PMID16846264.
  6. Beckham, Jean C.; Feldman, Michelle E.; Kirby, Angela C. (1998). “Atrocities Exposure in Vietnam Combat Veterans with Chronic Posttraumatic Stress Disorder: Relationship to Combat Exposure, Symptom Severity, Guilt, and Interpersonal Violence”. Journal of Traumatic Stress11 (4): 777–785. doi:10.1023/a:1024453618638PMID 9870228.
  7. Roese NJ, Vohs KD. Hindsight biasPerspect Psychol Sci. 2012;7(5):411-426. doi:10.1177/1745691612454303
yoga nidra

Tijdens Yoga Nidra lijkt het alsof je slaapt, maar je bewustzijn is nog aan het werk op een dieper niveau. Je komt fysiek, mentaal en emotioneel compleet tot ontspanning.