Sociopathie

Sociopaat is een term die mensen gebruiken om iemand aan te duiden die gewetensloos handelt. In de meeste gevallen is het een omschrijving die wordt gebruikt om een persoon te bestempelen als haatdragend. Hetzelfde geldt voor de term psychopaat, die voor veel mensen synoniem is aan een gevaarlijke sociopaat zoals een massamoordenaar.

Klinisch gezien zijn sociopaten of psychopaten mensen die de kenmerken vertonen van een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASPS), getypeerd door een alomtegenwoordige minachting voor de rechten of gevoelens van anderen.

Wat is het verschil tussen een sociopaat en een psychopaat?

Er is geen klinisch verschil tussen een sociopaat en een psychopaat. Deze termen worden beide gebruikt om te verwijzen naar mensen met ASPS. Ze worden vaak door elkaar gebruikt.

Sommigen onderzoekers hebben geprobeerd om de twee te onderscheiden door de ernst van hun symptomen. Een sociopaat zou dan iemand zijn die slechts kleine overtredingen maakt die geen ernstige schade of leed veroorzaken. Een psychopaat wordt omschreven als iemand die fysiek gewelddadig is of anderen in gevaar brengt.

In tegenstelling tot een psychopaat is een sociopaat mogelijk in staat tot emotionele gehechtheid en schuldgevoel. Een sociopaat is in staat tot empathie, maar slechts voor een beperkt aantal mensen.

Psychopaten zijn volgens deze classificatie mensen met weinig of geen geweten, sociopaten hebben wel een beperkt vermogen om empathie en wroeging te voelen. Psychopaten kunnen sociale conventies volgen en doen dat ook als het hun uitkomt. Sociopaten zijn eerder geneigd uit de bocht te vliegen en gewelddadig te reageren als ze geconfronteerd worden met de gevolgen van hun daden.

Psychopaten

  • Doen alsof ze om je geven
  • Vertonen koud gedrag
  • Herkennen het leed van andere mensen niet
  • Hebben relaties die oppervlakkig en nep zijn
  • Houden een normaal leven in stand als dekmantel of masker
  • Falen in het vormen van oprechte emotionele gehechtheid
  • Kunnen mensen op hun eigen manier liefhebben

Sociopaten

  • Maken duidelijk dat het ze niet kan schelen hoe anderen zich voelen
  • Gedragen zich op driftige en impulsieve manier
  • Zijn vatbaar voor woedeaanvallen en woedeaanvallen
  • Erkennen wat ze doen maar rationaliseren hun gedrag
  • Kunnen geen regelmatig werk- en gezinsleven onderhouden
  • Kunnen emotionele gehechtheid vormen, maar het is moeilijk

Volgens de psycholoog Robert Hare ontstaat sociopathie als gevolg van een genetische aanleg voor psychopathie die pas tot uiting komt als gevolg van omstandigheden. Een sociopaat zou dus in feite een normaal en gezond persoon kunnen zijn, maar de emotionele en persoonlijkheidsontwikkeling is dusdanig verstoord als gevolg van externe factoren dat een genetische aanleg tot uiting komt in de vorm van pseudo-psychopathisch gedrag.

Het vertonen van vaak egoïstisch gedrag is op zichzelf niet voldoende om iemand als sociopaat te diagnosticeren. De diagnose ASPS wordt alleen gesteld wanneer de symptomen zich gedurende een langere periode voordoen en niet veranderen door straf of veranderingen in levensstijl. Iemand die egoïstisch is, kan dit gedrag gedurende een korte periode vertonen, maar zich er slecht over voelen of zijn gedrag na verloop van tijd of door straf veranderen.

Zijn sociopaten of psychopaten altijd gevaarlijk?

Hoewel het gebruikelijk is om te denken dat sociopaten en psychopaten inherent gevaarlijk zijn, is dit meer een constructie van een tv-drama dan een echte afspiegeling van de stoornis. Geweld, hoewel zeker mogelijk, is geen inherent kenmerk van sociopathie of psychopathie.

Mensen met ASPS doen vaak wel buitengewone moeite om anderen te manipuleren, of dat nu is om ze te charmeren, te ontwapenen, of bang te maken, om te krijgen wat ze willen.

Als psychopaten toch gewelddadig worden zijn ze net zozeer geneigd zichzelf te verwonden als anderen.

M. E. Thomas is a high-functioning non-criminal sociopath. She is charismatic, ambitious and successful.

Lees verder

Hoe wordt iemand gediagnosticeerd als een sociopaat?

ASPS maakt deel uit van een categorie persoonlijkheidsstoornissen die wordt gekenmerkt door aanhoudend negatief gedrag.

Volgens het psychiatrische habdboek de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) vertoont iemand met ASPS consequent een gebrek aan respect voor de gevoelens van anderen of schendingen van de rechten van mensen. Mensen met ASPS realiseren zich misschien niet dat ze dit gedrag vertonen. Zij kunnen hun hele leven doorbrengen zonder een diagnose.

Om een diagnose van ASPS te krijgen, moet iemand ouder zijn dan 18 jaar. Hun gedrag moet een patroon vertonen van ten minste drie van de volgende zeven kenmerken:

  • Respecteert sociale normen of wetten niet. Ze overtreden consequent wetten of overschrijden sociale grenzen.
  • Liegt en bedriegt anderen, gebruikt valse identiteiten of bijnamen, en gebruikt anderen voor persoonlijk gewin.
  • Maakt geen plannen op lange termijn. Gedraagt zich ook vaak zonder aan de gevolgen te denken.
  • Vertoont agressief of opgefokt gedrag. Ze raken consequent verwikkeld in gevechten of brengen anderen fysiek letsel toe.
  • Houdt geen rekening met de eigen veiligheid of de veiligheid van anderen.
  • Houdt zich niet aan persoonlijke of professionele verantwoordelijkheden. Dit kan inhouden dat hij herhaaldelijk te laat op zijn werk komt of rekeningen niet op tijd betaalt.
  • Voelt geen schuld of berouw omdat hij anderen heeft geschaad of mishandeld.

Andere mogelijke symptomen van ASPS kunnen zijn:

  • koud zijn of geen emoties of investering in het leven van anderen te tonen
  • humor, intelligentie of charisma gebruiken om anderen te manipuleren
  • een gevoel van superioriteit en sterke, onwrikbare meningen hebben
  • niet leren van fouten
  • niet in staat om positieve vriendschappen en relaties te onderhouden
  • anderen proberen te controleren door ze te intimideren of te bedreigen
  • vaak in juridische problemen komen of criminele handelingen verrichten
  • risico’s nemen ten koste van zichzelf of anderen
  • met zelfmoord dreigen zonder ooit naar deze dreigementen te handelen
  • verslaafd raken aan drugs, alcohol of andere middelen

Andere manieren om ASPS vast te stellen zijn:

  • het evalueren van de gevoelens, gedachten, gedragspatronen en persoonlijke relaties van de persoon
  • praten met mensen die dicht bij de persoon staan over hun gedrag
  • de medische voorgeschiedenis van de persoon evalueren voor andere aandoeningen

ASPS kan worden gediagnosticeerd bij iemand vanaf 15 jaar oud als ze symptomen van een gedragsstoornis vertonen. Deze symptomen zijn onder andere:

  • regels overtreden zonder rekening te houden met de gevolgen
  • onnodig vernielen van dingen die van henzelf of van anderen zijn
  • stelen
  • liegen of anderen voortdurend bedriegen
  • agressief zijn tegen anderen of dieren

Oorzaken psychopathie en sociopathie

Er wordt aangenomen dat psychopathie genetische componenten heeft, misschien veroorzaakt door de onderontwikkeling van de delen van de hersenen die emotie en impulsiviteit regelen, maar er zijn duidelijk ook andere factoren die tot de gedragsstoornis bijdragen.

Een studie naar psychopathie suggereert dat psychopaten vaak een geschiedenis hebben van een onstabiel gezinsleven of opgevoed werden in armere buurten die vatbaar zijn voor geweld. Velen hebben ouders gehad die middelenmisbruikers waren en die er niet in slaagden ouderlijke leiding of aandacht te geven.

Dit vertaalt zich meestal in onstabiele en mislukte relaties in de volwassenheid en een fixatie op gemiste kansen en voordelen die ieder ander wel krijgt.

Sociopathie lijkt ook samen te gaan met schadelijke jeugdervaringen, zoals seksueel misbruik, lichamelijk geweld, of ouderlijke instabiliteit. Externe factoren kunnen bijvoorbeeld kindermishandeling, verwaarlozing, armoede, frontaal syndroom en aangeleerd gedrag zijn.

Sociopaten hebben een zwak geweten en zullen vaak iets rechtvaardigen waarvan ze weten dat het verkeerd is. Psychopaten geloven dat hun daden gerechtvaardigd zijn en voelen geen wroeging over aangericht kwaad.

Dit onderscheid kan erop wijzen dat de biologie een grotere rol speelt bij het ontstaan van een psychopaat dan van een sociopaat. Dit wordt gedeeltelijk ondersteund door een overzicht uit 2014 van studies waarin maar liefst een derde van de mensen die gediagnosticeerd zijn met sociopathie hun antisociale gedrag in hun latere leven opgeven en goed aangepaste relaties ontwikkelen.

In de kindertijd en jeugd kunnen symptomen van het ontremde type van de reactieve hechtingsstoornis hebben voorgedaan.

Behandeling van sociopathie

Over het algemeen denken mensen met persoonlijkheidsstoornissen zoals ASPS niet dat ze een probleem hebben. Praat met je arts als je denkt dat je ASPS hebt. Je arts kan je doorverwijzen naar een geestelijk verzorger voor diagnose en behandeling.

ASPS vereist vaak langdurige behandeling en follow-up. Behandeling kan niet succesvol zijn als de persoon niet bereid is om behandeling te zoeken of mee te werken aan behandelingen.

Psychotherapie

Psychotherapie bestaat uit het praten met een psycholoog of psychiater over gedachten en gevoelens die het ASPS gedrag kunnen verergeren. Het kan ook therapie omvatten die woede, gewelddadig gedrag, en verslaving aan drugs of alcohol behandelt.

Cognitieve gedragstherapie (CGT)

CGT helpt je zorgvuldiger na te denken over je handelingen en reacties op mensen en situaties. CGT zal ASPS niet genezen, maar het kan je helpen positief, minder schadelijk gedrag te ontwikkelen. CGT kan je ook helpen accepteren dat je de stoornis hebt en je aanmoedigen pro-actief te zijn in het aanpakken van je gedrag.

Medicatie

Er is geen specifieke medicatie voor de behandeling van ASPS. Je kunt wel medicijnen krijgen voor geassocieerde psychische stoornissen, zoals angst, depressie, en agressief gedrag. Het medicijn clozapine (Clozaril) zou mogelijk helpen bij behandeling voor mannen met ASPS.

Hoe ga ik om met iemand die een sociopaat is?

Als iemand in je omgeving met ASPS je schade berokkent is de gezondste manier om met zijn of haar gedrag om te gaan te zorgen dat je geen contact meer hebt. Maar het kan moeilijk zijn als een familielid, goede vriend, of echtgenoot ASPS heeft. Relatietherapie kan dan helpen een positieve relatie te ontwikkelen met iemand die ASPS heeft. Probeer de volgende vaardigheden te leren:

  • Erken dat hij/zij misschien niet in staat is je emoties volledig te begrijpen.
  • Leg de persoon uit hoe zijn gedrag anderen beïnvloedt en schade berokkent.
  • Maak je grenzen expliciet duidelijk aan hem of haar.
  • Bied specifieke consequenties voor schadelijk gedrag.

In ‘Wat denk je, is jouw buurman sociopaat’ laat psychologe Martha Stout zien waaraan je een sociopaat herkent, zodat je je kunt wapenen tegen leugens en bedrog, tegen zieligdoenerij en overdreven vleierij.

Wat zijn de vooruitzichten voor iemand met ASPS?

ASPS kan niet genezen worden. Maar het kan behandeld worden met therapieën die zich richten op het beperken van destructieve gedragingen door ze te vervangen door constructieve gedragingen.

Als je ASPS hebt, onthoud dan dat je nog steeds stabiele en liefdevolle relaties met anderen kunt hebben. Accepteren dat je ASPS hebt en de gevolgen van je daden erkennen kan je helpen je gedrag te beheersen en je relaties sterk te houden.

Bronnen