woman in blue spaghetti strap top sitting on brown wooden log

Kun je verslaafd zijn aan zelfhulp?

Zelfhulp kan een effectieve manier zijn om problemen aan te pakken en persoonlijke groei te stimuleren, maar is het mogelijk om te ver door te slaan? Als je je geluk laat afhangen van het bereiken van steeds veranderende doelen blijf je je ontevreden voelen met het leven dat je nu hebt.

Hoewel deskundigen het nog steeds niet eens zijn over welk gedraging als “echte” verslavingen moeten worden beschouwd is het duidelijk dat bepaalde gedragspatronen ernstige problemen in iemands leven kunnen veroorzaken als ze doordringend, indringend en verontrustend worden.

Wat is zelfhulp?

Zelfhulp verwijst naar een vorm van zelfsturende verbetering. Het betekent dat je op je eigen inspanningen vertrouwt om een doel te bereiken. Hoewel zelfhulp vaak zelf-initiatief en zelf-richting is, heeft het vaak een basis in een soort psychologische theorie of onderzoek. Zelfhulp is vaak gericht op het aanbrengen van verbeteringen op verschillende gebieden van je leven. Enkele primaire zelfhulp doelen die mensen vaak kiezen zijn die op gebieden als:

  • Geestelijke gezondheid: Hierbij kun je denken aan dingen doen als angst verminderen, geluk vinden, meer dankbaarheid voelen, of mindfulness beoefenen.
  • Carrière of onderwijs: Leren en groeien, zowel academisch als beroepsmatig, zijn ook veel voorkomende zelfhulpdoelen. Hierbij kun je denken aan het verkennen van nieuwe loopbanen, het opdoen van beroepsvaardigheden, en het zoeken naar carrièremogelijkheden.
  • Relaties: Dit kan gericht zijn op daten en het vinden van nieuwe relaties of op het herstellen en versterken van huidige relaties.
  • Gezondheid en fitheid: Afvallen en fit worden zijn twee van de meest voorkomende zelfhulpdoelen die mensen nastreven.
  • Zelfverbetering: Zelfhulp richt zich ook vaak op het vinden van manieren om aspecten van het zelf te verbeteren, zoals leren ophouden met uitstellen en een laag gevoel van eigenwaarde overwinnen.

Zelfhulp kan zelfstandig plaatsvinden, maar ook in de context van een zelfhulpgroep. Groepen gewijd aan zelfhulp bij geestelijke gezondheidsproblemen zijn de meest voorkomende vorm van zelfhulp.

Werkt zelfhulp?

Zelfhulp kan een krachtig hulpmiddel zijn. Het kan een professionele behandeling aanvullen om de voordelen van psychotherapie en medicijnen te maximaliseren. Voor sommige mensen kan het op zichzelf al voldoende zijn om blijvende verandering teweeg te brengen. Maar er zijn enkele aspecten van zelfhulp die schadelijk kunnen zijn:

  • Eén probleem is dat veel zelfhulpprogramma’s onderzoek en de empirische bewijzen missen om hun effectiviteit te staven.
  • Therapietrouw is een factor die kan beïnvloeden of zelfhulp echt effect heeft. Mensen verschillen in de mate waarin ze een plan volgen, wat uiteindelijk van invloed kan zijn op het soort resultaten dat ze ervaren.

Veel van de zelfhulp-adviesboeken die je in winkels en online vindt worden niet noodzakelijk door onderzoek ondersteund. De effectiviteit van kan ook variëren, afhankelijk van allerlei factoren, waaronder je doelen en mate van inzet om een verandering tot stand te brengen.

Gelukkig is er onderzoek dat aantoont dat zelfhulpprogramma’s, vooral begeleide interventies mensen met psychische gezondheidsaandoeningen zoals angst en depressie kunne helpen. Onderzoek suggereert dat sommige zelfhulpprogramma’s effectief kunnen zijn voor verschillende doeleinden.

Zo heeft onderzoek uitgewezen dat begeleide zelfhulpprogramma’s een effectieve manier kunnen zijn om de symptomen van depressie te verminderen. Zelfhulpinterventies zijn ook nuttig gebleken bij de behandeling van gokverslavingen, preventie van postpartum depressie, zelfmanagement van diabetes, stoppen met roken en stoornissen in middelengebruik.

Tekenen dat je te afhankelijk bent van zelfhulp

Als je bezorgd bent dat je verslaafd zou kunnen zijn aan zelfhulp zijn er een paar tekenen dat je een probleem zou kunnen hebben. Dit zijn onder andere:

Het neemt te veel van je tijd in beslag

Zelfhulpprogramma’s vereisen dat je je tijd besteedt aan het nastreven van een doel. In veel gevallen is dat goed voor je. Je richten op jezelf, je gezondheid, je zelfzorg, en je emotioneel welzijn zijn allemaal dingen die goed zijn voor zowel je geest als je lichaam.

Maar als het voelt alsof al je tijd opgeslokt wordt door je zelfhulpbezigheden, kan dat een teken zijn van een probleem. Heb je het gevoel dat je alleen tijd hebt om zelfhulp te beoefenen? Heb je andere hobby’s opgegeven of vermijd je vrienden, familie en werk zodat je aan zelfhulp kunt werken?

Het interfereert met je relaties

Hoewel relaties een veel voorkomend aandachtspunt zijn bij zelfhulp pogingen, zijn er momenten dat je toewijding aan verbetering op een bepaald gebied juist problemen kan veroorzaken op andere gebieden, waaronder je relaties met je partner, vrienden, of andere dierbaren.

Als je zelfhulppogingen een negatieve invloed hebben op je relaties met vrienden en geliefden, kan dat een teken zijn dat je een probleem hebt. Misschien besteed je zo veel tijd aan een zelfhulpactiviteit dat je de mensen in je leven negeert. Of misschien denk je dat je pas relaties kunt nastreven als je je zelfhulpdoelen bereikt hebt.

Het veroorzaakt problemen op andere gebieden van je leven

Een verslaving kan het moeilijk maken om normaal te functioneren in je dagelijks leven. Als je zelfhulpdoelen je vermogen om te werken, naar school te gaan, of andere dagelijkse taken uit te voeren in de weg staan, kan dat een teken zijn dat je een probleem hebt

Als je bijvoorbeeld merkt dat je wordt afgeleid of gepreoccupeerd door het denken aan je zelfhulpdoelen kun je je moeilijk concentreren op je werk of academische lessen. In sommige gevallen kan je gedrag er zelfs toe leiden dat je zelfzorg verwaarloost, afspraken mist, of moeite hebt om belangrijke beslissingen te nemen.

Het geeft je een slecht gevoel over jezelf

Zelfhulp kan een krachtig hulpmiddel zijn, maar het is geen effectieve bron van zelfverbetering als je je daardoor slecht voelt over wie je bent in het hier en nu. De beste zelfhulpmiddelen en -programma’s moedigen je aan je eigen sterke kanten te zien en je aan die mogelijkheden te gebruiken als springplank om nog sterker te worden.

Als de behoefte om vermeende gebreken te verhelpen je gedemotiveerd of gewoonweg slecht over jezelf laat voelen, is het tijd om een stapje terug te doen en je doelen en inspanningen opnieuw te evalueren.

Het interfereert met door dokters aanbevolen behandelingen

Een van de ernstigste tekenen dat je een probleem met zelfhulp hebt is dat je deze technieken gebruikt als vervanging van behandelingen die je arts heeft aanbevolen of voorgeschreven.

Een voorbeeld hiervan zou zijn dat je stopt met je antidepressiva en in plaats daarvan supplementen neemt of een andere zelfhulpstrategie gebruikt.

In dit geval kunnen er mogelijk ernstige gevolgen voor de gezondheid zijn. Stoppen met je medicijnen kan ontwenningsverschijnselen veroorzaken en sommige supplementen kunnen bijwerkingen en wisselwerkingen met medicijnen hebben die je met je arts moet bespreken voor je ze inneemt.

Het niet innemen van je voorgeschreven medicijnen kan ook leiden tot een terugkeer of zelfs een verergering van je symptomen. Praat altijd met je arts voordat je stopt of begint met het innemen van een medicijn of supplement.

Kan zelfhulp verslavend zijn?

Zelfhulpverslaving is geen aandoening die erkend wordt in het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5), maar er zijn wel andere gedragsverslavingen in opgenomen. Verslaving aan een gedrag heeft deze kenmerken gemeen:

  • Veranderingen in stemming
  • Veranderingen in eetlust
  • Veranderingen in slaapgewoonten
  • Het gedrag blijven volhouden ondanks de negatieve gevolgen
  • JE inlaten met riskant gedrag
  • Financiële of juridische problemen ondervinden
  • Je niet in staat voelen te stoppen
  • Interesse verliezen in dingen die je vroeger leuk vond
  • Je gedrag voor anderen proberen te verbergen

Als je last hebt van deze symptomen betekent dat niet per se dat je verslaafd bent aan zelfhulp. Dergelijke tekenen kunnen echter wel een teken zijn dat je een stapje terug moet doen en moet overwegen met je arts of therapeut te praten.

Overdreven vaak zelfhulp toepassen kan soms bijdragen tot andere problemen. Zo kunnen bijvoorbeeld zelfhulppogingen gericht op afvallen een rol spelen bij het ontstaan van eetstoornissen.

Vragen die je jezelf kunt stellen

Enkele dingen die je jezelf kunt vragen om te helpen bepalen of je zelfhulp pogingen problematisch zijn geworden:

  • Geeft het meedoen aan zelfhulp of het lezen van zelfhulpmateriaal je een gevoel van ontoereikendheid?
  • Heb je de neiging je tot zelfhulp te wenden als je je slecht voelt over iets in je leven?
  • Lees of verzamel je vaak zelfhulpmateriaal zonder het werkelijk om te zetten in daden?
  • Hebben andere mensen gemerkt dat je veel tijd besteedt aan zelfhulp-doelen?
  • Probeer je je zelfhulppogingen wel eens voor andere mensen te verbergen of ervaar je er gevoelens van schaamte over?
  • Vind je het moeilijk om te stoppen met denken aan of het nastreven van zelfhulpdoelen, zelfs als je negatieve gevolgen ondervindt?

Als je op sommige van deze vragen ja kunt antwoorden is het misschien een goed idee om af te rekenen met het gedrag dat problemen in je leven veroorzaakt.

Wat je kunt doen

Als het lijkt alsof je zelfhulppogingen je leven overnemen of problemen veroorzaken, zijn er stappen die je kunt nemen.

Richt je op het accepteren van jezelf

Zelfaanvaarding houdt een volledige acceptatie in van wie je bent. Het houdt in dat je omarmt wie je bent in het hier en nu. Het betekent niet dat je denkt dat je perfect bent; het betekent dat je erkent dat je gebreken of zwakheden hebt en dat je die accepteert.

Dit betekent niet dat je het hebt opgegeven of niet geïnteresseerd bent in je mogelijkheden tot verandering te ontdekken. Maar het betekentdat je je kunt richten op doelen om beter te worden zonder de behoefte te voelen om een onbereikbaar niveau van perfectie te bereiken.

Kies het juiste zelfhulpprogramma

De zelfhulpindustrie steunt vaak op de onzekerheden van mensen en buit ze zelfs uit. Door je ervan te overtuigen dat je nu niet goed genoeg bent kunnen ze je boeken, producten, programma’s, en supplementen verkopen die je zogenaamd beter zullen maken.

Het probleem is dat dit kan leiden tot een zichzelf in stand houdende cyclus van onzekerheid. Er is immers altijd wel iets te repareren of een gebrek dat opgelost moet worden. Vermijd in deze cyclus van zelftwijfel te vallen door doelen en zelfhulpmiddelen te kiezen die je in de eerste plaats een goed gevoel over jezelf geven.

Het is prima om te erkennen dat je wilt veranderen, maar een goed programma zal je helpen je geïnspireerd en gemotiveerd te voelen. Het zal je helpen je huidige sterke kanten te herkennen en te waarderen en te zien hoe je die kunt benutten om nieuwe vaardigheden te verwerven.

Onthoud je sterke punten

Hoewel het soms gemakkelijk is om meer aandacht te besteden aan de dingen die je zou willen veranderen, is het ook belangrijk om je sterke punten en bekwaamheden in gedachten te houden.

Ook als je te maken hebt met een probleem waar je iets aan zou willen doen, of je je nu minder angstig wilt voelen of je dichter bij je partner wilt komen, heb je positieve kwaliteiten, eigenschappen, talenten en bekwaamheden die je moet erkennen en waarderen.

Praat met een professional

Soms kan praten met een psycholoog je helpen je zelfhulppogingen in perspectief te houden. Dit is vooral belangrijk als je zelfhulp gebruikt om bepaalde psychische problemen te overwinnen, zoals angst, depressie of stress.

Soms kun je je ontevreden voelen over je zelfhulppogingen omdat je een andere soort behandeling nodig hebt. Samen met je therapeut kun je dan een behandelplan met bijvoorbeeld psychotherapie, medicatie en zelfhulptechnieken om je symptomen te verlichten.

Tenslotte

Het verlangen om beter te worden is een sterke intrinsieke motivator die je kan helpen bij het zoeken naar manieren om als individu te groeien. Maar het is ook belangrijk om te bedenken waarom je deze zelfhulpdoelen wilt nastreven. Onthoud dat beter willen worden niet betekent dat er nu iets mis met je is.

Zelfhulp kan een geweldige manier zijn om doelen te bereiken of moeilijkheden in je leven te overwinnen. Het kan je helpen met stress om te gaan, je relaties te verbeteren, angst te verminderen, en je doelen te bereiken. De sleutel is een gezonde kijk te hebben, je bewust te zijn van wat je realistisch in je eentje kunt bereiken, en bereid te zijn hulp te zoeken als je extra hulp nodig hebt.

Bronnen