Alexithymie

Wanneer je moeite hebt met het identificeren en uitdrukken van emoties kun je last hebben van alexithymie.

Mensen met alexithymie hebben problemen met het onderhouden van relaties en het deelnemen aan sociale situaties. Dit kan komen omdat ze last hebben van een psychisch probleem, zoals depressie, maar alexithymie kan ook voorkomen zonder een comorbide stoornis.

Volgens onderzoek heeft tot 13% van de bevolking last van alexithymie. bron Het komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Eén onderzoek onder de gevangenen in China geeft aan dat meer dan 30% van de gevangenen er last van heeft. bron

Wat is alexithymie?

Peter Sifneos, een psychiater en professor emeritus in de psychiatrie aan de Harvard Medical School, beschreef de alexithymie voor het eerst in het begin van de jaren zeventig. Het woord komt uit het Grieks: ‘a’ betekent gebrek, ‘lexis’ betekent woord, en ‘thymos’ betekent emotie. Samen staat het voor ‘geen woorden voor emoties’. Een andere manier om het te omschrijven is als ‘emotieblindheid’. bron

Alexithymie is geen klinische diagnose, en professionals in de geestelijke gezondheidszorg beschouwen het niet als een stoornis, hoewel het naast sommige psychische aandoeningen kan voorkomen.

Mensen met alexithymie hebben:

  • problemen met introspectie, of het observeren van hun eigen mentale en emotionele processen
  • verwarring rond lichamelijke sensaties die verbonden zijn met emoties
  • moeite om hun emoties aan anderen over te brengen
  • moeiite om emoties bij anderen te herkennen en erop te reageren. Deze problemen kunnen leiden tot problemen in sociale omstandigheden en interpersoonlijke relaties.

Symptomen alexithymie

Tekenen en symptomen van alexithymie zijn onder andere:

  • moeilijkheden bij het identificeren van gevoelens en emoties
  • problemen om onderscheid te maken tussen emoties en lichamelijke sensaties die betrekking hebben op die emoties
  • beperkt vermogen om gevoelens te communiceren met anderen
  • moeilijkheden bij het herkennen van en reageren op emoties bij anderen, waaronder de toon van de stem en de gezichtsuitdrukkingen
  • een gebrek aan fantasie en verbeelding bron
  • een logische en rigide denkstijl die geen rekening houdt met emoties
  • slechte omgang als het gaat om stress bron
  • minder onbaatzuchtig gedrag dan de meeste mensen bron
  • afstandelijk, stijf of humorloos
  • een lage levenstevredenheid bron

Oorzaken alexithymie

Deskundigen begrijpen de precieze oorzaak van alexithymie niet. Sommige studies suggereren deze oorzaken:

  • Genetische componenten. Onderzoek naar tweelingen geeft aan dat er een genetische component is voor alexithymie. Mensen hebben meer kans op alexithymie als een naaste verwant het ook heeft. bron
  • Omgevingsfactoren. Dezelfde tweelingstudie geeft ook aan dat omgevingsfactoren een rol spelen bij alexithymie. Voorbeelden van omgevingsfactoren zijn een geschiedenis van jeugdtrauma’s, de aanwezigheid van een lichamelijke of geestelijke gezondheidstoestand, of sociaal-economische factoren.
  • Hersenletsel. Onderzoek meldt dat mensen met letsel aan een deel van de hersenen dat bekend staat als de voorste insula een verhoogd niveau van alexithymie ervaren. bron

Risicofactoren voor alexithymie:

  • man zijn, één studie rapporteert dat mannen bijna twee keer zo vaak alexithymie ervaren als vrouwen bron
  • toenemende leeftijd
  • een laag opleidingsniveau
  • lage sociaaleconomische status
  • lage emotionele intelligentie bron

Diagnose

Alexithymie is geen psychische stoornis, dus artsen en professionals in de geestelijke gezondheidszorg kunnen het niet formeel diagnosticeren. Er zijn echter vragenlijsten en schalen die professionals kunnen gebruiken om te controleren op tekenen van alexithymie:

De Toronto Alexithymia Schaal (TAS-20) bron, 20 vragen die beoordelen op:

  • je vermogen om gevoelens te identificeren en deze te scheiden van fysieke gewaarwordingen
  • je vermogen om gevoelens te communiceren met andere mensen
  • je neiging om extern georiënteerd denken te tonen (in plaats van een introspectieve denkstijl)

De Bermond-Vorst Alexithymia Questionnaire (BVAQ) bron, 40 vragen binnen de volgende vijf subschalen:

  • emotionaliseren
  • fantaseren
  • identificeren
  • analyseren
  • verbaliseren

De Observer Alexithymia Scale (OAS) bron, 33 vragen die scoren op de volgende vijf factoren:

  • afstandelijkheid
  • gebrek aan inzicht
  • somatisering
  • humorloosheid
  • starheid

Overlap tussen alexithymie en psychische problemen

Autisme

Alexithymie heeft een sterk verband met autismespectrumstoornissen, uit een studie uit 2018 blijkt dat ongeveer de helft van de mensen met autisme waarschijnlijk alexithymie heeft. bron

Ander onderzoek stelt dat de sociale en emotionele moeilijkheden die door mensen met een autismespectrumstoornis wordt ervaren geen eigenschap is van autisme, maar door de comorbide alexithymie wordt veroorzaakt. bron

Depressie

Sommige onderzoeken geven aan dat de klinische kenmerken van een depressie op zijn minst enigszins afhankelijk zijn van de aanwezigheid van alexithymie. Mensen die naast een depressieve stoornis ook alexithymie hebben zullen waarschijnlijk ernstigere symptomen van depressie, psychose en fobieën vertonen. bron

Posttraumatische stressstoornis

Onderzoek heeft aangetoond dat mensen met PTSS een groter risico lopen op alexythemie.
Enkele kleine onderzoeken suggereren dat alexithymie hoger is bij PTSS-patiënten.

Een studie van 22 oorlogsveteranen met PTSS toonde aan dat 41% alexithymie had. bron

Een studie uit 1997 waarin Holocaustoverlevenden met en zonder PTSS werden vergeleken, toonde aan dat overlevenden met PTSS significant hogere scores hadden op testen voor alexithymie dan mensen zonder PTSS. bron

ADHD

Een studie uit 2013 onder 50 kinderen met een attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD) suggereert een associatie tussen alexithymie en hyperactiviteit en impulsiviteit, maar niet met onoplettendheid. bron

Eetstoornissen

Een onderzoek uit 2017 geeft aan dat mensen over het hele spectrum van eetstoornissen problemen hebben met hun emoties identificeren of beschrijven. bron Ander onderzoek koppelt hogere niveaus van alexithymie aan slechtere behandelingsresultaten voor eetstoornissen. bron

Overig

Er zijn ook correlaties gevonden tussen alexithymie en andere psychische problemen, bron, waaronder:

  • suïcidaliteit
  • schizofrenie
  • neurodegeneratieve aandoeningen

Samenvatting

Alexithymie is geen stoornis op zich, maar eerder een onvermogen om emoties te identificeren en te beschrijven. Mensen met alexithymie hebben moeite om hun eigen emoties te herkennen en te communiceren, en ze hebben ook moeite om emoties bij anderen te herkennen en erop te reageren.

Er is geen formele diagnose voor alexithymie, hoewel verschillende schalen kunnen helpen om de symptomen ervan te identificeren.

Omdat alexithymie geen stoornis is raden gezondheidsprofessionals momenteel geen behandeling voor alexithymie aan of schrijven ze deze niet voor. Als alexithymie echter samenvalt met een andere aandoening, zoals depressie of PTSS, kunnen mensen een behandeling zoeken voor deze problemen om te voorkomen dat de symptomen of complicaties verergeren.