Waarom sluiten mensen zich bij een sekte aan?

Nederland telt waarschijnlijk enkele honderden tot duizenden sekten. Hoe kan het dat gewone mensen met een goede baan, vrienden en familie ervoor kiezen om lid van een sekte te worden?

Wie zitten er in een sekte?

Er zijn verschillende redenen te noemen waarom mensen tot een sekte toetreden. Zo
voelen personen zich aangetrokken tot een sekte die aansluit bij hun eigen opvattingen.
Een sekte kan zingeving, geestelijke groei en antwoorden op religieuze vraagstukken bieden en dienen als een familie.

Meestal zijn deze mensen al op zoek naar ‘iets’ voordat ze dat bij een sekte vinden. Dit kan zingeving zijn, of geestelijke groei, religieuze ervaringen, maar ook basale dingen als warmte, identiteit, zekerheid, houvast, en het gevoel ergens bij te horen. De sektes spelen daar op in.

De helft van de sekten heeft een christelijke grondslag. Iets meer dan een derde is spiritueel en een tiende heeft een educatief karakter.

Eigenschappen die je gevoelig maken voor sekte-rekrutering

Volgens het voormalige Meldpunt Sektesignaal zijn mensen die toetreden tot een sekte vaak op zoek naar hun identiteit. Ze zijn rond de 30, hebben een partner, werk, en denken: is dit alles? In andere gevallen hebben ze in het verleden een traumatische ervaring gehad, en zoeken ze naar verzachting van hun pijn en verdriet.

Dit zijn eigenschappen die je gevoeliger kunnen maken om je aan te sluiten bij een sekte:

1: Je bent op zoek naar troost

Mensen verlangen naar troost, en in een angstige en onzekere wereld wenden velen zich tot sektes omdat die troost bieden. Sekteleiders doen vaak beloften die totaal onbereikbaar zijn, maar het zijn wel beloften die door geen enkele andere groep in de samenleving worden gedaan. Bijvoorbeeld beloften van financiële zekerheid, totale gezondheid, constante gemoedsrust en het eeuwige leven.

2: Je bent op zoek naar een absoluut antwoord

De wereld van vandaag is een moeilijke wereld, met meer abstracte zaken dan er zwart op wit zijn. Mensen verlangen naar helderheid. Veel mensen sluiten zich aan bij sekten omdat ze geloven dat ze solide, absolute antwoorden krijgen op vragen over wat goed is en wat kwaad, religie, de zin van het leven, politiek.

Veel sekteleiders propageren boodschappen die eenvoudig en zinvol zijn, precies het tegenovergestelde van wat ons vaak wordt aangeboden in het typische, alledaagse leven.

3: Je hebt een laag gevoel van eigenwaarde

Volgelingen van sektes hebben alle soorten achtergronden, wonen op elke mogelijke locatie en vallen alle belastingschijven. Maar uit onderzoek in de afgelopen twee decennia komt wel een interessant patroon: veel mensen die met succes door sektes zijn gerekruteerd hebben een laag gevoel van eigenwaarde of een slecht zelfbeeld. Het is relatief makkelijker om mensen met een laag gevoel van eigenwaarde hun identiteit te ontnemen en hen vervolgens weer op te bouwen in de leer van de sekte.

4: Je bent gevoelig voor vleien en verleiding

Nieuwe rekruten van een sekte worden gebombardeerd met liefde: ze worden consequent gevleid, gecomplimenteerd en verleid om getraind te worden de sekte te associëren met liefde en acceptatie.

5: Je bent een vrouw

70% van de sekteleden zijn vrouw. Er zijn verschillende theorieen over het waarom:

  • Vrouwen wonen meer sociale bijeenkomsten bij, al dan niet religieus. Dit maakt het statistisch gezien waarschijnlijker dat vrouwen zich aansluiten bij groepen die uiteindelijk het slachtoffer worden.
  • Vrouwen hebben minder moeite met en meer aantrekking tot heftige autoritaire neigingen, charisma en bedreiging.
  • Deelnemen aan een sekte is een manier van met name vrouwen die opgegroeid zijn in streng-religieuze of erg conservatieve kringen om hun lot in eigen handen nemen.

Psychologische mechanismen die je in een sekte houden

Als je eenmaal bent aangesloten bij een sekte is het moeilijk je er uit los te maken. Dat komt door de volgende psychologische mechanismen:

Sekten cultiveren een ‘ons tegen de wereld’-mentaliteit.

Sekten blijken krachtig te zijn omdat ze in staat zijn leden met succes te isoleren van hun vroegere leven buiten de sekte. Één van de manieren waarop sekteleiders dit bereiken is om hun volgelingen ervan te overtuigen dat ze superieur zijn aan degenen die niet in de sekteleden zitten. Wie niet voor de groep is, is er sowieso tegen. Deze ‘wij versus de wereld’- mentaliteit leidt er uiteindelijk toe dat sekteleden sociaal geisoleerd raken van vrienden en familie. Ze vervangen die relaties door nieuwe binnen de sekte.

Sekteleiders zijn meesters in het beheersen van de psyche van hun volgelingen

De verhalen van de betrokken lopen uiteen, maar er is één duidelijke constante: de leider staat in elke sekte centraal. Alles wat hij of zij zegt is bedoeld voor ‘geestelijke, persoonlijke ontwikkeling van de leden’. Hij of zij krijgt zijn boodschap rechtstreeks van een hogere macht of doorziet leden ‘zo volkomen dat hij weet wat hun diepste behoeften zijn’. Een eigen mening en kritiek op de leider wordt niet gewaardeerd.

Tegelijk heeft de leider een sterke aantrekkingskracht. Hij of zij ‘lijkt over een bepaalde gave, talent of vorm van charisma te beschikken’, constateert het rapport. Leiders zijn verbaal en communicatief sterk en kunnen een ‘diepgaande, persoonlijke binding met hun volgelingen creëren’. Kennismaken met zo’n leider voelt vaak een warm bad. Later slaat de warmte steevast om in kilte en pressie.

Sekteleiders overtuigen hun volgelingen om zich af te zonderen van de maatschappij, en hun persoonlijke bezittingen en soms grote sommen geld op te geven. Ze overtuigen mensen om zich in te kopen in de sekte. Om dit alles te doen moet een sekteleider een meester in gedachtenbeheersing zijn. De manieren waarop leiders controle krijgen over de leden van de sekte variëren, maar sommige populaire methoden omvatten:

  • Publieke vernedering
    Nieuwe sekteleden worden gebombardeerd met liefde maar als ze eenmaal gevestigde leden zijn houden de leiders vaak de emotionele controle door oefeningen die leiden tot publiekelijke vernedering. Één van die methoden houdt in dat iemand op een stoel zit, omringd door andere leden, op dat moment moeten zij hun recente mislukkingen, primaire gedachten en tekortkomingen bekennen.
  • Zelfincriminatie
    Dit was een favoriete tactiek van de beruchte sekteleider Jim Jones. Zelfincriminatie vereist dat sekteleden hun leider schriftelijke verklaringen sturen met details over hun individuele angsten en fouten. De sekteleider kan deze verklaringen vervolgens gebruiken om individuele leden publiekelijk te vernederen.
  • Hersenspoeling
    De sekteleiders kunnen verschillende leugens en verdraaiingen van de waarheid herhalen totdat de leden het moeilijk vinden om onderscheid te maken tussen de realiteit en het sekteleven. Ook de leden zelf moeten vaak langdurig op elkaar inpraten, steeds dezelfde boodschap herhalen en uren achter elkaar bidden.
  • Paranoia
    Om een vals gevoel van veiligeid te behouden gebruiken sekteleiders paranoia. Sekteleiders overtuigen hun volgeling dat een andere groep of hun familie of de overheid erop uit is om hen te pakken te krijgen, maar dat de sekte voor veiligheid kan zorgen. Als een sektelid tot de conclusie komt dat zijn of haar familie en land hen niet veilig kunnen houden stellen ze al hun vertrouwen in hun sekteleider. Jim Jones was bijzonder bedreven in deze truc. Hij moedigde de sekteleden aan om elkaar te bespioneren en sprak consequent door middel van luidsprekers op alle uren van de dag, zodat de leden van de sekte zijn stem konden horen, of ze nu wakker waren of sliepen.

De meeste destructieve sektes maken gebruik van de manipulatietechniek gaslighting. Lees meer over deze techniek.

Sekteleden hebben vaak geen idee dat ze in een sekte zitten

Hoewel het voor de mensen om hen heen glashelder is, beseffen mensen in sektes vaak niet waar ze deel van zijn uit gaan maken.

Psycholoog Dr. Margaret Thaler Singer bracht het grootste deel van haar carrière door met het bestuderen van de psychologie van sektes. Ze ontdekte dat de meeste mensen vrijwillig een sekte binnengaan, zonder zich te realiseren welke macht die over hen zal hebben.

Singer theoretiseert dat dit deels komt omdat sommige mensen meer bereid zijn om zich te focussen op de waargenomen voordelen dan de potentiële gevaren.

Veel mensen denken bij sektes daarnaast meteen aan een religieuze groepen, terwijl sektes ook leefstijlgroepen, politieke groepen, of zakelijke groepen kunnen zijn.

Psychologische schade na lidmaatschap van een sekte

Sekteslachtoffers hebben vaak jaren nodig voor het overwinnen van de emotionele schade die ze hebben opgelopen tijdens hun verblijf in een sekte. Psychologen die voormalige sekteleden behandelen beschrijven routinematig de langetermijneffecten die het verblijf in een sekteomgeving kan hebben op het menselijk lichaam en de psyche.

Dr. Clark, Jr., een professor in de psychiatrie van Harvard en de mede-oprichter van een non-profit groep die voormalige sekteleden en hun families behandelt, vermeldt specifiek dat de ‘symptomen die gezien of gerapporteerd worden als het gevolg van sektevolgeling zijn vergelijkbaar zijn met die van van temporalekwab-epilepsie: verhoogde prikkelbaarheid, verlies van libido of veranderde seksuele interesse, ritualisme, dwangmatige aandacht voor details, mystieke toestanden, humorloosheid en soberheid, verhoogde paranoia.’

Lees ook: wat zijn sektes en wat is het gevaar van sektarisme?

Lees ook: dit zijn de vijf bloederigste sektes van de twintigste eeuw

Lees meer

Frank Krake chreef een boek over Hannelore, de vrouw die in de jaren ’80 en ’90 opgroeide binnen de sekte van Sipke Vrieswijk. Van alle sektes in Nederland is Sipke Vrieswijk de enige veroordeelde leider ooit.

Bekijk Hannelore op bol.com